إنّ استقلال الدولة الإسلامیة فی الفکر السیاسی الإسلامی کان ولا یزال یحظی بأهمیة ومکانة رفیعة، بحیث أنّ هاجس الاستقلال السیاسی والرغبة فی التحرّر والاستقلال قد تسرَّب إلی أفکار وسلوکیات وأقوال المفکّرین والفقهاء المسلمین، مستندًا إلی الأصول والقواعد الفقهیة. یهدف هذا البحث إلی دراسة مفهوم الاستقلال فی الفکر والسیرة السیاسیة للمرجع الدینی الکبیر المیرزا محمد تقی الشیرازی، حیث تؤکّد الفرضیة علی أنّ فکرة الاستقلال والسعی إلیه فی سیرته السیاسیة متجذرة فی أصول وقواعد فقهیة مثل مبدأ العزّة، وعدم الرکون إلی الظالمین، ورفع شأن الإسلام (إعلاء کلمة الإسلام) وضرورة مواجهة الظالمین، وقاعدة نفی السبیل. وقد تجلّت هذه المبادئ من جهة فی مواجهة الأجانب والتصدّی للهیمنة والاستعمار والنفوذ البریطانی فی العراق ومن جهة أخری فی السعی لتحقیق استقلال العراق، وهو ما انعکس فی فتواه الدفاعیة التی شدّدت علی ضرورة مطالبة الشعب بحقوقه بالطرق السلمیة، واللجوء إلی القوّة العسکریة فی حال رفض البریطانیین لذلک. ولتحقیق هذه الأهداف، ص درت فتاوی أخری مثل عدم جواز تولیة غیر المسلم علی المسلمین، وعدم جواز التعاون مع دائرة الانتداب البریطانی، ویمکن اعتبار مجموع هذه الفتاوی فتاوی الاستقلال؛ وهی أمور أدّت فی نهایة المطاف إلی قطع ید بریطانیا عن هذا البلد الإسلامی (بعبارة أخری: تحریر هذا البلد الإسلامی من قبضة بریطانیا) وقد تمّ إنجاز هذا البحث بالرجوع والاستناد إلی فکر المیرزا الشیرازی، ونصوصه، وفتاواه، وسیرته العلمیة والعملیة، وفهم سیاق نشوء النصوص وعصره وذلک باستخدام المنهج الوصفی-التحلیلی.

انسان و نوع مواجهه او با هستی، اهمیت و جایگاه بسیار والایی در اندیشه شریعتی دارد. اساسا هستی­شناسی و انسان­شناسی شریعتی در پیوند مستحکمی با یکدیگر قرار دارند. بر این اساس می­توان پرسید که هستی­شناسی شریعتی چه دیدگاهی را درباره انسان و رابطه­اش با «دیگری» ارائه می­کند؟ نتیجه حاصل، رسیدن به دوگانه توحید و تضاد، به عنوان مهم­ترین مسئله لاینحل در هستی­شناسی شریعتی است. این مسئله سبب سیطره دیالکتیک بر اندیشه شریعتی می­شود. محوریت حرکت دیالکتیکی در هستی­شناسی شریعتی، او را به مساوی دانستن انسان با عصیان و تقابل با مذهب رایج و دنیای مدرن وا می­دارد و این موضوع «درجهان­بودگی» انسان را تحت­الشعاع شوق رهایی قرار می­دهد و امکان­های مواجهه مطلوب با «دیگری» را از بین می­برد. شریعتی، گاه امکان­های ناپیوسته­ایی را که حاکی از سوژگی انسان و نگرش مطلوب به «دیگری» است، فراهم می­کند، اما در کلیت نظام فکری وی، این امکان­ها فرو می­ریزند و در بهترین وضعیت، مواجهه مطلوب با دیگری در اندیشه او وضعیتی فاقد صورت­بندی خواهد بود.

فی ظل التغیرات السریعة والمعقدة التی تشهدها الثقافات علی المستوی العالمی، یُعدّ الغزو الثقافی أحد أکبر التحدیات التی یواجهها المجتمع الإسلامی. یؤثر هذا الغزو بعمق علی الهویة والبنیة الثقافیة للمجتمع، مما یستلزم استراتیجیات دقیقة للتصدی له. وفی هذا السیاق، یمکن اعتبار "الردع الثقافی" استراتیجیة فعالة ومؤثرة لمواجهته. تهدف هذه الدراسة، من خلال منهج دلالی یعتمد علی تحلیل الآیات القرآنیة والاستناد إلی المصادر المکتبیة، إلی استخلاص المبادئ القرآنیة للردع الثقافی ودورها فی مواجهة الغزو الثقافی. تفترض الدراسة أن القرآن الکریم، من خلال دلالاته اللفظیة والعقلیة والمنطق السائد فیه، یشیر إلی بعض هذه المبادئ التی یمکن أن تعمل کدرع واقٍ ضد الغزو الثقافی وتسهم فی الحفاظ علی الهویة الثقافیة الإسلامیة. وقد توصل البحث إلی ثلاثة أنواع من المبادئ: الأیدیولوجیة، والسیاساتیة، والدفاعیة، حیث یلعب کل منها دورًا محوریًا فی تعزیز الأسس الثقافیة والهویة الإسلامیة للمجتمع. وتُظهر النتائج أن هذه المبادئ، باعتبارها إطارًا استراتیجیًا، یمکن أن تعزز أسس الردع والمقاومة الثقافیة، مما یمنح الجهات المعنیة القدرة علی منع أو وضع الحد من الغزو الثقافی أو علی الأقل تقلیل آثاره السلبیة إلی أدنی حد ممکن

لقد شغل بنو إسرائیل حیزاً کبیراً من تاریخ الأنبیاء وتطرقت إلیه الکثیر من آیات القرآن. فهذا القوم حسب القراءة القرآنیة التی خصصت کماً هائلاً من الآیات له، ومعظم الأنبیاء والرسل کانوا من بنی إسرائیل، یُعد تیاراً فکریاً ودینیاً أساسیاً یجب تناوله باعتباره القوم الأکثر حضوراً فی تاریخ الأنبیاء. فالخصائص العرقیة، والعقائدیة، والنفسیة الإستعلائیة، والنظرة المتکبرة، ونقض العهد، والتحجج والتذرع، والحسادة المقیتة، والحقد الدفین، والعداء المستمیت، وحب الدنیا، والغدر والخیانة، إلی جانب النزعة العارمة إلی السلطة والسعی للإستیلاء علی رقاب الناس، والدور السیاسی والإجتماعی الذی لعبه هذا القوم فی حقبة حضور ثلاثة من أنبیاء أولوالعزم× وهم النبی موسی×، والنبی عیسی×، والبنی محمد|، کلها أمور جلعت الیهود یلعبون دوراً حاسماً فی التاریخ، کما جعلتهم محط اهتمام المؤرخین. إن معرفة التیارات السیاسیة الیهودیة بوصفها منهجیة تحلیلیة وظاهراتیة من منظور قصص الوحی، أوصلت هذا البحث إلی نتائج جدیدة. وعلی الرغم من قلّة التطرق إلی هذا الموضوع وعدم وجود خلفیات بحثیة تفتح الطریق أمام الباحث، جعلته یساوره القلق من الخوض فی هذا المجال الوعر علمیاً، بید أنّ التحلیلات التاریخیة والتفاسیر القرآنیة شکلت خلفیة علمیة رصینة فی التطرق إلی الموضوع وتناوله من زوایا مختلفة. إنّ إعادة قراءة التیارات السیاسیة الیهودیة علی أربعة مستویات وتأطیر الموضوع فی أربعة أطُر معرفیة وهی «نمط سلوک المسلمین فی مکّة»، و«المواطنة» فی المجتمع الإسلامی فی السنة الأولی فی المدینة ولعب دور «المعارضة» فی الحکومة الإسلامیة فی الظروف المتأزّمة والتحدیات الطاحنة التی عصفت بالمدینة، وفی النهایة، اقتحام ساحات المواجهة العصیبة وبلوره مفهوم «المحارب» فی الحکومة الإسلامیة، کانت من أبرز النتائج الجدیدة التی توصلت إلیها الدراسة ولم یسبق أحد التوصل إلیها قبلنا.

منظومة الوکالة عبارة عن شبکة من الوکلاء المرتبطین ببعضهم البعض فی عصر حضور الأئمة^، کانوا یتولون تنظیم شؤون الشیعة المرتبطة بالإمام. فی فترة الأئمة أبناء الرضا^ مرّت هذه المنظومة بفترة جدیدة من النشاط والحیویة نظرًا للظروف الاستثنائیة فی ذلک الوقت. سؤال هذه الورقة هو: ما التوترات التی برزت داخل منظومة الوکالة فی فترة الأئمة أبناء الرضا^؟ وکیف تعامل الأئمة الثلاثة معها؟ أجاب الکاتب عن السؤال بالرجوع إلی المصادر التاریخیة، الحدیثیة، والرجالیة القدیمة، واستقراء البیانات المتعلقة بهذا الموضوع فیما یتعلق بوکلاء أئمة أبناء الرضا^، ثم تحلیل هذه التوترات بأسلوب التحلیل الوصفی.تشیر نتائج الورقة إلی أنّ التوترات قد نشأت فی الجانب التنظیمی بسبب: السریة، والموقع المالی، وترامی الجغرافیا، وتمثّلت فی الجانب البشری فی عوامل مثل: الانحراف الفکری، والادعاءات الکاذبة، والخلافات بین الوکلاء. وقد استخدم الأئمة أبناء الرضا^، عدّة آلیات علی صعید الوقایة والتحصین مثل: القیام بالواجبات ضمن النطاق المحدد، والتواجد والحضور عند الحاجة، والالتزام بالتسلسل الهرمی التنظیمی. أمّا علی صعید مواجهة هذه التوترات فقد استخدموا أسالیب مثل: استبدال الوکلاء، والإبلاغ، والتوبیخ، وغیرها من الوسائل.

یعدّ الغیبة الصغری من أهم فترات تاریخ التشیع الإمامی. کما ظهرت مع غیبة الامام المهدی# مشاکل کثیرة للشیعة. لا شک فی تحیر الشیعة بعد غیبة الإمام المهدی#. وهذا خاصة مع ظهور أفراد وجماعات تدعی الإمامة والوکالة بین الإمامیة، مما أدی إلی تفاقم المشاکل وزیادة دائرة الدهشة والتحیر بین الإمامیة. وظهرت هذه الطائفة من الأدعیاء علی أنواع مختلفة، ومنهم أدعیاء الوکالة والإمامة. وفی هذه الأثناء انضم بعض وکلاء الأئمة السابقین، الذین لم یکن لهم تاریخ سیء، إلی صفوف هؤلاء، وکل هذه الحالات أدّی إلی تضاعف مشاکل الإمامیة الذین واجهوا غیبة الإمام المهدی. وفی هذا المقال ستتم محاولة التعرف علی الأشخاص والتیارات المنحرفة بالأسلوب الوصفی التحلیلی، وبعد ذلک سیتم بیان کیفیة مواجهة الإمام المهدی(عج) معهم. لقد کان سلوک الإمام الثانی عشر(عج) فی هذه الفترة بطرق مختلفة مثل: تنظیم مؤسسة الوکالة وتعیین الوکلاء الرئیسیة والفرعیة، والمواجهة مع الغلاة وأدعیاء الوکالة، وشرح الاستراتیجیة الأساسیة للإمامة لبدء عملیة الغیبة الکبری، و تبیین مکانة الإمامة والنهی عن الإفراط والتفریط حول مکانة أهل البیت(ع). فی هذه الدراسة تمّ الترکیز علی کیفیة مواجهة الإمام(ع) للاتجاهات المنحرفة. غیبت صغری از مهمترین دوره های تاریخ تشیع امامی می باشد، چنانکه با غیبت امام مهدی(عج) مشکلات فراوانی برای شیعیان پدیدار شد. بدون تردید غیبت امام مهدی(عج)، شیعیان را در حیرت فرو برد. این امر به خصوص با پدید آمدن افراد و گروه های مدعی امامت و وکالت در میان امامیان مشکلات را بیش از پیش گستراند و سبب شد تا دایره حیرت در میانه امامیان فزونی یابد. این دسته از مدعیان در گونه های مختلف از جمله مدعیان وکالت و امامت به وجود آمدند. در این میان حتی برخی از وکیلان امامان پیشین که سابقه ای چندان سویی نداشتند نیز به جرگه این افراد پیوستند که همه این موارد سبب شد تا مشکلات امامیه که با غیبت امام مهدی(عج) مواجه شده بودند، دوچندان شود. از پیش گستراند و سبب شد تا دایره حیرت در میانه امامیان فزونی یابد. این دسته از مدعیان در گونه های مختلف از جمله مدعیان وکالت و امامت به وجود آمدند. در این میان حتی برخی از وکیلان امامان پیشین که سابقه ای چندان سویی نداشتند نیز به جرگه این افراد پیوستند که همه این موارد سبب شد تا مشکلات امامیه که با غیبت امام مهدی(عج) مواجه شده بودند، دوچندان شود. کلیدواژه:امام مهدی(عج)، مواجهه، غیبت صغری، منحرفان، مدعیان دروغین

مرحلة اول برنامة اصلاحات ارضی فقط عمده مالکان را شامل می شد، این پروژه در سراسر کشور دارای اهداف واحدی بود، اما در مناطق مختلف با واکنش های متفاوتی روبه رو شد. مالکان، با توجه به امکانات و شرایط موجود، به اقدامات گوناگونی برای ممانعت از اجرای برنامه و مخالفت با سیاست های دولت دست زدند. مسئله ای که در مقالة حاضر مورد پژوهش قرار می گیرد، نحوة برخورد عمده مالکان کردستان با مفاد قانون اصلاحات ارضی و بررسی چگونگی و چرایی وجود تعارضات در نوع واکنش آنها در نواحی مختلف منطقه است. با عنایت به دو پرسش چیستی و چرایی در این تحقیق از دو روش توصیفی و تبیین علّی استفاده شده است. بر اساس یافته های پژوهش، مقابله با اجرای برنامه و مبارزه با حکومت، در بخش های شمالی و غربی استان همانند سقز، بانه، مریوان و دیواندره به دلیل تسلط ساختار قبیله ای و وجود همبستگی ایلیاتی، فعالیت های احزاب چپ و نفوذ اندیشه های استقلال طلبانه، شدیدتر از مناطق دیگر بود.

ومن الأخطاء الجسیمة فی منهجیة المعرفة الدینیة هی الانحصاریة التعددیة فی بُعد معین من القضایا الدینیة، والمعرفة الدینیة بشکل عام. وهذا الضرر یحول دون التوصل إلی رؤیة شاملة ونظامیة للقضایا الدینیة، بما فی ذلک التعالیم المهدویة. إن المهدویة والقضایا المحیطة بها، بحکم بنیتها المتعددة الأنساب والأوجه، تحتاج إلی نظرة عمیقة وبعیدة المدی لأبعادها وامتداداتها المختلفة. إن الجمود والتحیز تجاه وجهة نظر معینة دون مبرر عقلانی هو شکل من أشکال الاختزالیة تجاه القضایا المهدویة. فی هذا البحث، ومن خلال دراسة منهج الدینیة التقلیدیة تجاه التعالیم المهدویة، تتم الإشارة إلی المرَضَیة المنهجیة فی مجال هذه المعرفة الدینیة. وأبرز ما توصل إلیه البحث، بالإضافة إلی بیان أضرار هذه القراءة المهدویة، هو بیان المنهج الصحیح الذی یسمی منهج العقلانیة الحضاریة، والذی یبدو أنه رؤیة جامعة وشاملة فی مجال الدراسات المهدویة. ویتم تحلیل ذلک بالطریقة الوصفیة التحلیلیة المعتمدة علی وثائق المکتبة. از خطاهای فاحش در روش شناسی معرفت دینی حصرگرایی و یکسونگری در بعد خاصی از مسائل دینی و در مجموع معرفت دینی است. این آسیب مانع دست یابی به دیدگاهی جامع و نگرش منظومه ای به مسائل دینی ازجمله معارف مهدوی می شود. مهدویت و مسائل پیرامونی آن به دلیل ساختار چندتباری و چندضلعی، نیازمند نگاهی عمیق و فراسو به ابعاد و سویه های گوناگون آن است. تصلب و تعصب بر نگره خاص بدون موجه سازی عقلی نوعی تقلیل گرایی به مسائل مهدوی است. حصول معرفت مهدوی باید روشمند صورت گیرد تا قابلیت عرضه و ارائه داشته باشد. آیا می توان به فهمی روشمند از این نوع معارف دست یافت؟ در این پژوهش با بیان و بررسی رهیافت شریعت گرایان سنتی نسبت به معارف مهدوی، به آسیب شناسی روشی در عرصه پژوهشهای این معرفت دینی اشاره می شود. یافته اصلی تحقیق علاوه بر بیان آسیب های این خوانش از مهدویت، بیان رویکرد صحیح با عنوان رهیافت عقلانیت تمدن گرا است که دیدگاهی جامع و فراگیر در حوزه پژوهشهای مهدوی به نظر می-رسد. کلیدواژه : شریعت گرایان سنتی، عقل گرایان تمدنی، حصرگرایی روشی، کثرت گرایی روشی، معارف مهدوی

از زمانی که دیدگاه تکاملی مطرح شد و ازآنجایی که این دیدگاه جهان بینی خاصی را ارائه می کرد که با دیدگاه های رایج همخوانی نداشت، واکنش های متفاوتی به این دیدگاه در میان متولیان امر دین در ادیان مختلف برانگیخته شده است. این تحقیق با به کارگیری روش توصیفی ـ تحلیلی درصدد دستیابی به شباهت ها و تفاوتی های مواجهة کلیسای کاتولیک و عالمان شیعه با این دیدگاه است. نتایج حاصله، حکایت از عقب نشینی کلیسای کاتولیک از دیدگاه اولیة خود دربارة این نظریه دارد؛ علاوه بر اینکه این کلیسا به ابعاد مختلف و عمق تأثیرگذاری این دیدگاه توجه کرده است.

اندیشمندان و متفکران ایرانی با اظهارنظر دربارۀ اثبات یا ابطال نظریة تکامل زیستی مورد نظر داروین، به نحو کلی دربارۀ آن داوری کرده اند. دو دسته از ایضاح ها می تواند اظهار نظرهای آتی را دقت بخشد: نخست توجه به اینکه این ادعا متشکل از چندین زیر نظریه است: «خودِ تکامل»، «انتخاب طبیعی»، «نیای مشترک»، و «تدریجی گرایی» به نظر می رسد، در نوشته های برخی از نویسندگان ایرانی به مقدار زیادی با هم خلط شده اند. عموم متفکران ایرانی مانند اصفهانی، علامه طباطبایی، علامه جعفری، مطهری، یدالله سحابی، مکارم شیرازی، مصباح یزدی، سبحانی، مشکینی، عبدالکریم سروش به مسئلة انتخاب طبیعی و نیای مشترک اشاره کرده اند و دلیل رد یا ابطال این نظریه را بر اساس این دو مؤلفه می دانند. همچنین لازم است به هنگام سخن گفتن از شأن اثباتی یا ابطالی یک نظریه به تحلیل هایی که در گذشته و در فلسفۀ علم نسبت به ابطال یا اثبات نظریۀ علمی ارائه شده است، توجه شود. در این مقاله نشان داده می شود که برخی اظهارنظرهای نویسندگان ایرانی کمتر ناظر به این دو نکته بوده است و البته به برخی استثناها اشاره خواهد شد. یافته های نویسندگان در این مقاله دو نکته است: نخست اینکه نظریۀ انتخاب طبیعی به عنوان یک اصل، قابلیت اثبات ریاضیاتی دارد و بنابراین ابطال ناپذیر است. دوم اینکه سایر بخش های نظریة تکامل ابطال ناپذیر و اثبات ناپذیرند، اما اصلاح پذیرند. به همین دلیل بخش های زیادی از نظریه، از زمان داروین تاکنون ابطال یا اصلاح شده اند.